Co to jest „Zespół suchego oka?”

Płacz i łzy kojarzą nam się z różnymi stanami emocjonalnymi takimi jak: ból, gniew, wzruszenie. Niejednokrotnie nie zdajemy sobie sprawy jak istotną rolę stanowią łzy dla narządu wzroku. Nie tylko chronią oko przed wpływem różnych czynników środowiska zewnętrznego, ale odpowiadają też za utrzymanie prawidłowych funkcji optycznych oka, czyli wyraźnego widzenia. Dostarczają również składników odżywczych dla komórek rogówki – odpowiadając za jej metabolizm, chronią przed infekcjami, umożliwiają mruganie.
Łzy wydzielane są przez gruczoł łzowy.
W okulistyce funkcjonuje pojęcie tzw. filmu łzowego, który składa się
z trzech warstw: tłuszczowej, śluzowej, wodnej.
Gdy dochodzi do zaburzenia ilościowego lub jakościowego filmu łzowego powoduje to znaczny dyskomfort ze strony oczu oraz obniża jakość życia prowadząc do powstania tzw. „zespołu suchego oka”. Jest to poważne schorzenie, którego skutkiem mogą być trwałe uszkodzenia spojówki
i rogówki, spowodowane niewystarczającym nawilżaniem powierzchni oka. Do podstawowych objawów, które mogą sugerować występowanie zespołu suchego oka należą:
· uczucie dyskomfortu - piasku, ciała obcego, kłucia pod powiekami
· pieczenie oczu
· nadwrażliwość na światło
· nadmierne łzawienie – jako reakcja paradaksolna
· uczucie zmęczenia, ciężkości powiek,  sklejania się oczu
· uczucie suchości w oczach
Dość typowe dla zespołu suchego oka są wahania nasilenia się dolegliwości w ciągu doby. Często z największym nasileniem się objawów mamy do czynienia w nocy i rano po przebudzeniu (fizjologiczne zmniejszenie wydzielania łez w tym czasie).
Uczucie dyskomfortu w oczach nasila się również pod wpływem takich czynników jak wiatr, dym, suche powietrze.
Dolegliwości te często skłaniają nas do wizyty u okulisty. Według ostatnich doniesień, co piąty pacjent cierpi na to schorzenie. Przyczyny tego stanu są złożone. Do rozwoju „zespołu suchego oka” prowadzą wszystkie schorzenia związane ze zmniejszeniem produkcji łez przez gruczoły łzowe i zaburzenie składu filmu łzowego.
Zmiany związane z upośledzeniem czynności wydzielniczej gruczołów łzowych (obniżenie objętości wydzielanych łez) to m.in.:
· zespół Sjögrena związany z reumatoidalnym zapaleniem stawów
· wiek powyżej 40 r. życia (u 1/3 pacjentów dochodzi do zmniejszonego wydzielania łez zwłaszcza u kobiet w okresie około menopauzalnym)
· w chorobach układowych np. w cukrzycy
· po przebytym półpaścu
· w czasie przewlekłego stosowania leków (np. antykoncepcyjnych, antyhistaminowych, przeciwdepresyjnych, kardiologicznych)
· po przebytych zapaleniach nerwu twarzowego, trójdzielnego
· w ciąży
· zaburzeniach hormonalnych
Do zaburzenia warstw filmu łzowego dochodzi m. in.
· po oparzeniach chemicznych oczu
· w trakcie przewlekłych, bakteryjnych, wirusowych
lub alergicznych zapaleń spojówek i rogówki
· w chorobach z autoagresji (np. łuszczyca, pemfigoid, pęcherzyca)
Różne czynniki wpływają również na zwiększone odparowywanie łez
· po zabiegach chirurgicznych na powiekach
· w pewnych typach zapaleń rogówki i powiek
· w suchym, gorącym klimacie
Należy podkreślić, że problem suchego oka związany z „rzadkim mruganiem” dotyczy coraz częściej ludzi młodych. Dużą rolę odgrywa tu postęp cywilizacyjny związany z:
· pracą przed monitorem komputera
· oglądaniem telewizji
· przebywaniem w pomieszczeniach klimatyzowanych
· noszeniem soczewek kontaktowych
· jazdą samochodem
· długim czytaniem
W codziennej praktyce okulistycznej przed postawieniem rozpoznania „zespołu suchego oka” lekarz przeprowadza wywiad, wykonuje badanie przedmiotowe (ocenia powierzchnię oka z uwzględnieniem stanu powiek i fałdów spojówkowych, ocenia stabilności filmu łzowego oraz ilość wydzielanych łez)
Leczeniem podstawowym w „zespole suchego oka” jest tzw. leczenie objawowe, czyli podawanie preparatów sztucznych łez w postaci kropli lub zagęszczonego żelu. Coraz bardziej udoskonala się preparaty sztucznych łez minimalizując środki konserwujące w ich składzie. Preparaty, które zastępują łzy, powinny posiadać dobre właściwości nawilżające cechujące się długotrwałym „przyleganiem do oka”.
Nie powinny pogarszać widzenia, przynosząc równocześnie ulgę.
W chorobach ogólnoustrojowych wskazane jest często leczenie przyczynowe, co wiąże się z interdyscyplinarnym podejściem do tematu „zespołu suchego oka”.